Beyin gelisimini destekler.
IQ uzerine olumlu etkileri saptanmistir.
Ogrenme ve konsantrasyonu olumlu yonde etkiler
Problem cozme yetenegini arttirir.
Dikkat eksIkligi ve hiperaktitivite bozuklugunun tedavisini destekler
Okul Yillari
Zeka (IQ)
Omega-3 yoklugunun zeka gelisimini baskiladigini gosteren kanitlar vardir. Beyin gelisimi sirasinda omega-3 aliminin yetersiz olmasi ceninin/bebegin IQ potansiyeline tam olarak ulasmasini onleyebilir. Bazi calismalarin gosterdigine gore, biberonla beslenmeye oranla anne sutuyle beslenme okul caginda daha yuksek IQ ile sonuclanir. Elbette bunun nedeni, omega-3 alimindan baska etkenler olabilir, ama bugunku ortak gorus, omega-3 aliminin bu olguda onemli bir paya sahip oldugudur. Bristol'da (Ingiltere) yurutulen yakin tarihli bir calisma, 7000 hamile kadinin omega-3 alimini irdelemistir. Bu calismanin saptadigina gore, gebelik sirasinda fazla omega-3 tuketmeyen kadinlarin dogurduklari cocuklar, zihinsel islem yetenegi yonunden test edildikleri zaman, omega-3 alimi iyi olan annelerin dogurduklari cocuklara gore anlamli eksIklik gostermektedirler.
Konsantrasyon ve DEHB (ADHD)
Merkezi Cardiff'te bulunan Dyscovery Centre'in yuruttugu bir dershane calismasi, Ingiltere capinda 23 farkli okuldan 120 ilkokul ogrencisini kapsiyordu. Cocuklara alti hafta sureyle balik yagi takviyesi (gunde 450 mg DHA ve EPA saglayan) verilerek, cocuklarin davranislari ve okul basarilari ebeveynler ve ogretmenler tarafindan izlendi. Genel olarak, cocuklar dikkatlilik, huzursuzluk, ictepisellik ve karsi gelme bakimindan anlamli duzelmeler gosterdiler. Bu pilot calismadan cikan kanitlar, kesin olmaktan ziyade belirtici olarak gorulmektedir.
Cok daha titizlikle yurutulen ALSPAC (Ebeveynlere ve Cocuklara Iliskin Avon Uzunlamasina Calismasi) isimli calisma, 7 yasinda test edildikleri zaman, omega-3 alimi dusuk olan annelerin cocuklarinin %14'unun "yuksek duzeylerde patolojik sosyal etkilesim" terimiyle tanimlanan durumu (arkadaslik kurmakta gucluk cekilmesiyle ve sosyal dislanmayla sonuclanabilen bir durum) gosterdigini bulmustur. Bu, omega-3 alimi iyi olan annelerin dogurduklari cocuklar arasindaki orandan %100 daha fazladir.
Insandisi primatlarla yapilan calismalarda, ciddi omega-3 eksIkliginin davranislari anlamli bir bicimde etkiledigi saptanmistir. Omega-3 yonunden eksIk diyetlerle beslenen maymunlar, bozulmus kafes ici davranis (huzursuzluk, saldirganlik, tedirginlik) ve polidipsi (asiri sivi alarak asiri iseme) gostermislerdir.
DEHB (Dikkat EksIkligi Hiperaktivite Bozuklugu ya da ADHD) tanisi konulan erkek cocuklar kanlarinda dusuk omega-3 duzeyleri gostermekte ve esansiyel yag asidi eksIkliginin tipik belirtileri olarak gorulen belirtiler sergilemektedirler – yani, bu cocuklarda kuru ve pullanmis bir cilt, kotu uyku oruntuleri, asiri susama, sIk olusan ust solunum yolu infeksiyonlari, donuk ve cansiz saclar vardir. Ciftkor, plasebo kontrollu bir calismada dort ay boyunca omega-3 takviyeleri verilen DEHB'li 50 cocugun yer aldigi bir pilot calisma, karsi gelme davranisinda duzelme oldugunu (klinik siddet derecesinden klinik olmayan duzeye indigini) gostermistir. Hem ebeveynler hem de ogretmenler tarafindan degerlendirildigi uzere, bozguncu davranis duzeyinde olusan azalma, omega-3 statusundeki artisla baglantili bulunmustur.
Ogrenme Bozukluklari
Plasebo kontrollu takviye calismalari, EFA aliminin artirilmasinin, davranis guclukleri olan cocuklarda ve daha yakin zamanda saptandigi uzere, normal cocuklarda, konsantrasyonu ve okumayi duzeltebildigini gostermektedir. Durham Calismasi, yag asidi takviyelerinin Gelisimsel Koordinasyon Bozuklugu (GKB ya da DCD) bulunan cocuklar uzerindeki etkilerini incelemistir. Bu tur cocuklar, yetiskinlikte de devam eden ogrenme, davranis ve psIkososyal uyum gucluklerinin yani sira, motor islevde temel eksIklikler ("sakarlik" ve zayif el-goz koordinasyonu ile sonuclanan eksIklikler) de gosterirler. Randomize, ciftkor plasebo kontrollu calisma, uc ay boyunca gunluk olarak uzun zincirli omega-3 ya da plasebo ile tedavi edilen, ardindan bir uc ay daha plasebodan aktif bilesene tek yonlu caprazlama yapilan 5 – 12 yas arasi bu tur 117 cocukla yurutulmustur. Takviye uygulamasi, ilk uc aydan sonra konusmada, okumada ve davranista anlamli duzelmeler ortaya cikarmistir. Daha once plasebo almakta olan cocuklarin aktif bilesene baslatildiklari caprazlama doneminin ardindan, bu cocuklar da benzer duzelmeler gostermislerdir.
Herhangi bir acik secik patolojinin bulunmadigi cocuklarla yapilan henuz yayinlanmamis en az iki diger calismada da benzer sonuclar gozlenmistir.
Cocuklar Icin Omega-3'un Gelecegi
Cocuklar ve yetiskinler arasinda uzun zincirli omega-3 poliansaturatlarin diyetle aliminin yetersiz olduguna iliskin kanitlar surekli cogalmaktadir. Ayni zamanda, bu diyetsel yetersizligin saglik ustundeki etkisine iliskin kanitlar da hizla artmaktadir. 1939-1945 yillari arasindaki Dunya Savasi sirasinda ve hemen sonrasinda Ingiltere'de benzer bir diyetsel dengesizlige iliskin kanitlar sunuldugu zaman, Ingiltere hukumeti buna karsi onlem olarak butun cocuklara ve annelere, balik yagi (A vitamini, D vitamini ve elbette, o zaman farkinda olunmamasina karsin, omega-3 poliansaturatlar icerir) ve portakal suyu (C vitamini icerir) saglayan bir saglik gidalari rejimi uygulamaya baslamistir. Bu program, problemin ortadan kaldirilmasi yonunde epey yol kat etmistir ve bazilarinin savundugu gibi, 20. yuzyilin en saglikli diyetlerinden bazilarinin ortaya cikmasiyla sonuclanmistir!
Cocuklar Icin Omega-3'un Piyasada Bulunan Takdim Sekilleri
Hic kusku yoktur ki, beslenme uzmanlarinin cogu, uzun zincirli omega-3 poliansaturatlarin deniz urunleri tuketilerek alinmasini onermeyi tercih eder. Ne yazik ki boyle urunler, cesitli nedenlerle, sozgelimi tatlarindan, bulunmalarinin her zaman kolay olmamasindan ya da pahali olmalarindan dolayi, cocuklar tarafindan cok tuketilmez. Dolayisiyla, diyetle bu besin ogesini saglamanin baska yollari bulunmalidir. Zenginlestirilmis gidalar da piyasada gitgide daha cok gorulmektedir. Bunlar, omega-3 poliansature yag asitlerinin az miktarlarda ilave edilmis oldugu gundelik yiyeceklerdir. Bunlar, omega-3 aliminin desteklenmesine yardimci olabilmekle birlikte, guclukler yaratabilir, cunku icerdiklerin duzeyler degiskendir ve garantili bir gunluk dozaj soz konusu degildir.
Bu nedenle, cocuklar icin tercih edilecek yontem olarak geriye takviye yontemi kalmaktadir. Takviye kontrollu bir miktarin alinmasini saglar; alim dogru sekilde izlenebilir; para olarak degeri daha iyidir; cocuklara cazip gelecek bicimde formule edilebilir, bu son derecede onemlidir, cunku cocuklar hoslarina gitmeyen urunleri (bir kasIk sekerle bile olsa!) tuketmezler. Balik yagi, Ingiltere'de yetiskinler icin en populer diyet takviyesi olma ozelligini surdurmektedir; ne var ki, cocuklar icin oyle degildir. Cocuklarin omega-3 balik yagini daha fazla sevmelerini saglamak icin, piyasaya cesitli formulasyonlar surulmustur. Bunlarda genellikle balik yagi bir surupla karistirilir ve cogu kez, fazladan vitaminler ya da mineraller de ilave edilebilir. Cignenen meyveli kapsullerin yani sira, portakal aromali suruplar tercih edilen bir secimdir.
Dr. Ray RICE
