Islahat Fermanı’nın iki önemli düzenlemesi vardı. Birincisi, yabancılara mülk ve arazi edinme hakkı tanınmasıydı. Bu hak, kutsal yerler dışında imparatorluğun her yerinde mümkündü.

İkincisi ise başta Patrikhane olmak üzere Müslüman olmayan dinî kuruluşların hukuksal ayrıcalıkları çok daha genişletilecekti.

Tanzimat’tan sonra Islahat Fermanı ile iyice sağlamlaştırılan mülkiyet güvencesi ve hukuksal ayrıcalığı fırsat bilen yabancılar ülkeye akın ettiler.

Özellikle Batı Anadolu’da çok sayıda mülk ve geniş araziler edindiler.

Günümüzdeki gelişmelerle nasıl örtüşüyor değil mi? Şimdi Süheyl Ünver’in, İstanbul Risaleleleri adlı kitabına gelelim.

Kitapta çok ilginç bir anı aktarılıyor.

Fatih Sultan Mehmet İstanbul’un fethinden sonra kenti gezer. Bu sırada, kapalı bir mekândan inilti duyulur. Sesin sahibi Fatih’in yanına getirilir ve neden hapsedildiğini sorulur.

Fal da bakan, bu keşiş, İstanbul’un kuşatılma aşamasında Bizans Kralı’nın huzuruna çıkarılmıştır. Kral, İstanbul’un Türklerin eline geçip geçmeyeceğini sormuş, keşiş evet deyince de Kral’ın gazabına uğramış ve hapse atılmıştır.

Bu kez Fatih sorar, İstanbul’un Türklerin elinden çıkıp çıkmayacağı...

Aldığı yanıt şu olur:

“İstanbul Türklerin elinden harp ve darp ile çıkmayacak. Lâkin öyle bir zaman gelecek ki, emlak arazileriniz satılacak, bu suretle İstanbul Türk malı olmaktan çıkacak.”

Fatih, bu sözler üzerine ellerini havaya kaldırarak şu bedduada bulunur:

“İstanbul’da fethettiğim yerleri ecnebilere satanlar, Allah’ın gazabına uğrasınlar.”

(Sinan AYGÜN, “Avrupa Tuzağında Mankurtlaşan Türkiye”, sayfa 100)

"Yabancılara Toprak Satmayın"

5 Ağustos 1919 Salı günü basılan İstiklal Savaşı Gazetesi, İstanbul Türk halkına şu çağrıda bulunmuştu; “Toprak ve mülk satmayınız. Bugün vergisini veremediğiniz toprak yarın bize bir servet getirecektir. Satmayalım, mümkünse alalım.” Akşam gazetesi bu konuda hükümetin de dikkatini çekmekte, bütçe açığının kapatılması için emlak vergisine yapılması kararlaştırılan zamdan vazgeçilmesini istemektedir. Gazete şu noktaları açıklamaktadır: “Son istatistikler, hergün İstanbul’un Müslüman ve Türk halkının yığın yığın emlak ve arazi satmakta olduğunu göstermektedir. Türk ve Müslümanların birçoğu zaten İstanbul şehrine işleri ile bağlı değildirler. Yalnız bir kısmının toprakları ve binaları var. Eğer bunlarıda elden çıkarırsak kupkuru nüfus olarak kalacağız. Zaten bizi istemeyenlerin de istedikleri budur. Bize şimdi bol bol para veriyorlar veya verilen parayı fırsat sanıyoruz. Bu manevra karşısında şaşırmayalım. Evini, arsasını, iradını yabancıya satan her Türk şehrinin bir parçasını satıyor demektir.”